Inleiding

Deze gids behandelt de klassieke viertakt-Gilera's uit Arcore van na de oorlog tot eind jaren zestig: de grote Saturno 500, de Nettuno 250, de populaire 125–150–175 eencilinders en de 300 tweecilinder. Allemaal kopklepmotoren met stoterstangen.

Modellen in het kort

• Saturno 500 (1946–1959): 84 × 90 mm, in Turismo, Sport, Competizione ("Sanremo") en later Cross-uitvoering. De wereldtitels van Gilera in de 500 cc kwamen van de viercilinder; de Saturno won vooral nationale wegraces en later in de motorcross.
• Nettuno 250: de kleinere broer van de Saturno, uit dezelfde periode.
• 125, 150 en 175 (vanaf 1949): eenvoudige rechtopstaande eencilinders, ontworpen voor betaalbaar vervoer. De 150 (60 × 54 mm) werd de bestseller; de 175 (vanaf 1956) kreeg een langere slag van 61 mm. Varianten: Turismo, Sport, Super Sport, Gran Turismo, Rossa Extra en vanaf 1964 de Giubileo-reeks.
• B300 (vanaf ca. 1953): tweecilinder die in feite uit twee 150-cilinders naast elkaar bestaat. Ook in Argentinië gebouwd.

Herkennen: de 125–175 hebben een rechtopstaande cilinder en een rond carter; de Saturno heeft een lange slag en een hoge, slanke motor. De Extra, de B300 en de Giubileo hebben een kettingprimaire, de meeste andere modellen tandwielen.

De tekst is een eigen samenvatting van openbare bronnen; het werkplaatsboek van je eigen model blijft leidend.

Technische gegevens

De kleine Gilera's delen één basisontwerp dat stap voor stap groter werd; de Saturno is een aparte, veel grotere motor.

Verdere kenmerken 150/175: olie ca. 1,35 liter (150 Sport), 6 volt met dynamo, accu en contactpunten, trommelremmen van 150 mm. De Giubileo heeft 17-inch wielen en een tank van 15 liter.

Saturno: vanaf eind 1950 telescoopvork en een volle-naaf voorrem, vanaf 1952 ook hydraulische schokbrekers achter. Daarvoor een horizontaal geveerde achterbrug met wrijvingsdempers en een parallellogramvork.

Opbouw van de motor

Alle Gilera's in deze gids zijn eenvoudige kopklepmotoren: een nokkenas laag in het carter bedient via stoterstangen en tuimelaars de twee kleppen.

Het contactpuntenmechanisme draait op halve krukassnelheid. Meet het ontstekingstijdstip daarom altijd in graden op de krukas, nooit op de as van de puntenkam: daar is één graad er twee op de krukas.

Aandachtspunten

• Vroege 125's hadden een rollenlager in de drijfstang; vanaf de vierde serie werd dat een glijlager, met een grotere oliecarter.
• De 150 en 175 hebben geforceerde smering tot in de klepbediening, voor die tijd een vooruitstrevende oplossing.
• De Saturno heeft een kleppenhoek van 90° en een lange slag; de motor trekt vooral laag in de toeren.

Periodiek onderhoud

Kleine olie-inhoud betekent vaak verversen: de 150 Sport heeft maar ongeveer 1,35 liter.

Olie: gebruik een eenvoudige motorolie SAE 30–40 of 20W-50 zonder frictieverbeteraars, zodat de koppeling niet gaat slippen. Sommige oude rijders doen een beetje tweetaktolie in de benzine voor de klepgeleiders; dat is een eigen keuze, geen fabrieksvoorschrift.

Saturno: natte carter met een tandwielpomp en maar ongeveer 2 liter olie; vroege Saturno's hadden krappe oliekanalen. Ververs daarom vaak en laat de motor goed warmdraaien voordat je hem belast.

Olie verversen

1. Rijd de motor warm en zet hem rechtop.
2. Tap af via de plug onder het carter en reinig de zeef.
3. Monteer met nieuwe ring, vul tot de streep op de peilstok en controleer na een korte rit opnieuw.

Klepspeling

De 150 heeft volgens het boekje een klepspeling van 0,05 mm bij koude motor; eigenaars nemen vaak 0,10 mm om de kleppen wat ruimer te laten.

Bij 0,30 mm controlespeling opent de inlaat van de 150 op 32° voor BDP en sluit op 64° na ODP; de uitlaat opent 64° voor ODP en sluit 32° na BDP. Klopt dat niet, dan staat de nokkenas verkeerd.

Werkwijze

1. Motor koud, bougie eruit, klepdeksel eraf.
2. Draai de motor tot BDP in de compressieslag: beide kleppen dicht, beide tuimelaars hebben speling.
3. Meet met een voelermaat tussen tuimelaar en klepsteel.
4. Stel bij met de stelschroef en zet de contramoer vast terwijl je de schroef vasthoudt.
5. Meet opnieuw en controleer of er echt speling is: een klep die net niet sluit geeft startproblemen en verbrandt.

Ontsteking

De 150/175 hebben 6 volt accu-ontsteking met Marelli-contactpunten; stel de puntafstand op 0,40–0,42 mm en controleer dat de punten bij volledige vervroeging rond 40° voor BDP openen.

De Saturno heeft een Marelli-magneet, eerst met handbediende vervroeging en later met automatische vervroeging; magneet en dynamo zitten boven elkaar vlak voor het motorblok. Ook op Italiaanse clubforums vond ik geen gradenwaarde voor de automatische versie; de online handboeken behandelen alleen de handbediende magneet. Het Registro Storico Gilera is hiervoor het aanspreekpunt.

Werkwijze

1. Er zijn geen tijdstipmarkeringen: zet een gradenschijf op het krukaseinde (dynamozijde) en zoek BDP met een zuigerstop.
2. Stel de puntafstand af met de punten volledig open.
3. Sluit een ohmmeter of lampje aan over de punten.
4. Druk de vervroegingsgewichten volledig open en draai de motor tot de punten openen; dat moet rond 40° voor BDP zijn.
5. Verdraai het puntenplaatje: met de klok mee is vroeger, tegen de klok in later.
6. Slaat de motor terug op de kickstarter, dan staat de ontsteking te vroeg. Een te vroege ontsteking kan bij belasting de zuiger beschadigen.

Carburateur

Alle modellen hebben een Dell'Orto met ronde schuif; bij de kleine modellen is de hoofdsproeier klein (de grootste in Dell'Orto's tabel voor 125–175 is een 95, op de MB 20 van de 150 Super Sport).

Zet geen grotere carburateur op een standaard 150: eigenaars melden dat een 18 op een vroeg model slecht loopt waar een 16 hoort.

Afstellen

1. Rijd de motor warm.
2. Draai de luchtschroef 1–1,5 slag open vanaf dicht als startpunt.
3. Stel het stationair af met de aanslagschroef van de schuif, op het gehoor.
4. Zoek met de luchtschroef het rondste stationair en stel daarna het toerental terug.
5. Verzuipt de motor na het accelereren, dan is het mengsel te rijk: controleer vlotterniveau en naaldstand.

Starten: kort de tickler (vlotterdrukker) indrukken voor een rijker mengsel bij een koude motor; niet te lang, anders wordt de bougie nat.

Koppeling, remmen en storingzoeken

De koppeling loopt bij de meeste modellen in olie; de 175 Super Sport heeft een droge meerplaatskoppeling met verstelbare veren.

• Koppeling: 2–3 mm vrije slag aan de hendel. Bij een droge koppeling geen olie op de platen laten komen.
• Ketting: ca. 20 mm speling; de Saturno is zwaarder belast, controleer daar vaker.
• Remmen: trommels (150/175: 150 mm). Stel af zodat de rem in het eerste kwart van de slag pakt.
• Elektriek: 6 volt dynamo, regelaar en accu bij de kleine modellen. Een lege accu betekent bij accu-ontsteking ook geen vonk.

Bronnen

Geraadpleegd op 18 oktober 2026; alle tekst in deze gids is eigen bewerking. Voor Saturno, Nettuno en B300 waren weinig afstelgegevens online te vinden; een werkplaatsboek is daar onmisbaar.

• Wikipedia (IT): Gilera 125-150-175
• Motorcycle Classics: Gilera 175 Sport
• Cybermotorcycle: Gilera 175 Super Sport
• Motoinfo: Gilera 150 Sport 1954
• National Motorcycle Museum: Giubileo 175
• Autoevolution: Giubileo 175
• Moto.it: Gilera Saturno
• Museo Nicolis: Saturno Sport 1947
• Silodrome: Gilera Saturno
• Grand Prix Classics: Saturno Sport 1951
• Motoclub Tingavert: 150 Turismo (punten)
• Motoclub Tingavert: G150 Sport (klepspeling en kleptiming)
• Motoclub Tingavert: 150 (ontsteking 40°)
• Motoclub Tingavert: 150 Super Sport (carburateur)

Aanvulling clubbronnen:

• Passione Gilera: Saturno 500
• Motorcycle Classics: Saturno Sport 1949
• Motoclub Tingavert: Saturno, ontsteking automatische magneet
• Registro Storico Gilera

← Alle werkplaatsgidsen