Fiat · 1972–1989
Fiat X1/9: historie en aankoopadvies
De kleine Italiaanse sportwagen met de motor in het midden, getekend door Bertone en gebouwd van 1972 tot 1989.
.jpg?width=1024)
Historie
De X1/9 begon als showauto. In 1969 liet Bertone de Autobianchi Runabout zien, een studie van ontwerper Marcello Gandini. Fiat werkte dat idee uit tot een betaalbare tweezitter. Fiat liet de auto pas zien na de autoshow van Turijn in november 1972. Op die show moest de nieuwe Fiat 126 alle aandacht krijgen.
Bijzonder was de indeling. De viercilinder van 1290 cc uit de Fiat 128-familie lag dwars achter de stoelen en dreef de achterwielen aan. Dat gaf een goede gewichtsverdeling en een auto die strak door de bocht gaat. Het dakdeel kon eraf, zodat je een targa had. Er waren twee kofferbakken: een voorin en een achter de motor.
Rond 1978–1979 kwam de grote vernieuwing. De 1300 maakte plaats voor een 1500 met een vijfbak, afgeleid van de Fiat Ritmo. De auto kreeg andere bumpers en een hoger motordeksel. Voor Amerika kwamen er vanaf 1975 zware bumpers en uitlaatgasreiniging; daardoor had de Amerikaanse versie minder vermogen. Later kregen de Amerikaanse auto’s injectie.
Vanaf 1982 bouwde Bertone de auto helemaal zelf. Hij heette toen Bertone X1/9. In 1989 stopte de productie, met als laatste serie de ‘Gran Finale’. In totaal zijn er zo’n 160.000 gebouwd; ongeveer twee derde ging naar de Verenigde Staten. Ook in de racerij deed de X1/9 mee, onder meer met een versie van Dallara in 1975.
Alle uitvoeringen
De X1/9 is 17 jaar gebouwd: tot 1982 door Fiat, daarna door Bertone. Tik op een uitvoering om hem open te klappen.
Fiat · 1972–1982
X1/9 13001972–1978
De eerste serie. Een 1290 cc-motor met een Weber-carburateur, 75 pk en een vierbak. De eerste auto’s hadden kleine zwarte bumpers en stalen velgen; lichtmetalen velgen waren er als accessoire.
Herken hem aan het lage, vlakke motordeksel achter de stoelen en de slanke bumpers.
Amerikaanse 13001974–1978
Het model van 1974 leek nog veel op de Europese auto, met 63 pk. Vanaf 1975 kregen de Amerikaanse auto’s grote stootbumpers en extra onderdelen tegen uitlaatgassen. Het vermogen zakte daardoor naar 61 pk. Japanse auto’s hadden dezelfde uitvoering.
Veel X1/9’s in Nederland komen uit Amerika. Aan de grote bumpers zie je dat meteen.
Speciale series op de 13001975–1978
Fiat en Bertone brachten op de 1300 een reeks speciale uitvoeringen uit. Volgens het Italiaanse X1/9-register waren dat onder meer de America (bumpers met dubbele chromen strip en wit leer), de Serie Speciale en Serie Speciale 2 (striping, mistlampen of een ander interieur) en de America Speciale.
In Amerika was er in 1977 een Special Edition met eigen kleuren en striping. Op het spatbord zat een plaatje met de Italiaanse vlag, een volgnummer en de handtekening van Nuccio Bertone.
Controleer bij een speciale serie altijd of de bijzondere onderdelen er nog op zitten. Die zijn moeilijk te vinden.
Lido1978
De laatste speciale 1300, kort voor de komst van de 1500. Zwart metallic met dunne zilveren biezen, een licht interieur van alcantara en genummerde badges. Het was de enige X1/9 uit die tijd met chromen bumpers. Er zouden er rond de 700 gebouwd zijn.
Een echte Lido is gewild. Let op dat iemand niet een gewone 1300 als Lido verkoopt; vraag naar het genummerde badge en het originele interieur.
X1/9 1500 ‘Five Speed’1978/1979–1982
De grote vernieuwing. Een 1498 cc-motor uit de Fiat 138-familie met 85 pk, een vijfbak uit de Fiat Ritmo en elektronische ontsteking. Buiten zie je het aan de aluminium bumpers en het hogere, zwarte motordeksel. Ook het interieur en de klokken zijn nieuw.
Het badge ‘five speed’ zat op de auto’s met carburateur. Voor dagelijks gebruik is dit de prettigste X1/9.
Amerikaanse 1500 met injectie1980–1989
In Amerika had de 1500 eerst een carburateur met 67 pk. Vanaf 1980 in Californië en vanaf 1981 in de andere staten kreeg hij Bosch L-Jetronic-injectie, goed voor 75 pk. Op die auto’s stond een tijd het badge ‘fuel injection’.
Bertone · 1982–1989
Bertone X1/91982–1989
_(14428742079).jpg?width=1024)
Vanaf 1982 bouwde en verkocht Bertone de auto zelf, onder de naam Bertone X1/9. Er kwamen nieuwe uitvoeringen zoals de IN (1982) en de VS (vanaf 1984), met tweekleurige flanken, leer en lichtmetalen velgen. Latere jaren kregen zwarte bumpers en sierdelen, en aan het eind soms airco. Er waren ook rechtsgestuurde versies.
Bertone bouwde er zo’n 19.500.
Special Edition en Gran Finale1988–1990
Aan het eind kwam er nog een Special Edition. De Gran Finale was daarvan een laatste variant die de dealer afmaakte, met een spoiler achter en ‘Gran Finale’-badges. Het was de laatste X1/9 die nieuw werd verkocht.
Kerngegevens
| Bouwjaren | 1972–1989 (vanaf 1982 als Bertone X1/9) |
|---|---|
| Ontwerp | Marcello Gandini, Bertone |
| Indeling | middenmotor dwars, achterwielaandrijving, targadak, twee zitplaatsen |
| Motor 1300 | 1290 cc viercilinder, 75 pk, vierbak |
| Motor 1500 | 1498 cc viercilinder, 85 pk, vijfbak (Amerikaanse versie met injectie: 75 pk) |
| Gewicht | ongeveer 880 tot 920 kg (droog) |
| Topsnelheid | ruim 170 km/u (1300), ongeveer 185 km/u (1500) |
| Aantal gebouwd | ongeveer 160.000, waarvan zo’n 19.500 door Bertone |
Controleer bij aankoop
- Roest is het grootste risico. Kijk in de binnenwielkasten, de bodem, de dorpels en bij de bevestigingen van motor en ophanging.
- Controleer de bakken van de klapkoplampen; ook die kunnen doorroesten.
- De schotten rond de motor bestaan uit drie lagen plaat. Roest daar zie je slecht, en voor een reparatie moet de motor soms uit de auto.
- De koelwaterleidingen lopen van voor naar achter door de carrosserie. Roesten die door, dan rot de auto van binnenuit. Vraag of altijd de juiste koelvloeistof is gebruikt.
- Vraag naar bewijs dat de distributieriem op tijd is vervangen. Doe dat bij twijfel meteen; het werkplaatsboek geeft de termijn.
- Schakelt hij slap, dan zijn vaak de rubbers van het schakelmechanisme versleten. Gaat schakelen zwaar, dan kan er schade in de bak zitten. Onderdelen voor de bakken zijn schaars.
- Het dakdeel moet strak passen. Zo niet, dan zijn nieuwe rubbers nodig, en die zijn lastig te vinden. Kijk ook of de afvoeren bij het dak niet verstopt zitten.
- Interieurdelen en plaatwerk zijn moeilijk te krijgen en duur. Een complete auto is dus meer waard dan een goedkope met ontbrekende delen.
- Kijk of de hoofdremcilinder lekt; dat komt vaak voor.
- Veel X1/9’s komen uit Amerika. Die hebben grote bumpers en vaak minder vermogen. Controleer de papieren en de staat extra goed.
- Wil je er veel mee rijden, dan is een 1500 met vijfbak de handigste keus.
BronnenWikipedia: Fiat X1/9 (Engels)Hagerty: Buying guide Fiat X1/9 (Engels)Registro X1-9: overzicht van de modellen (Italiaans)Italicar: Fiat X1/9 Lido (Engels)